Giáo trình

Giáo trình Vi sinh vật học

Science and Technology

Tảo đơn bào thuộc Tảo lục

Tác giả: Nguyễn Lân Dũng

Tảo đơn bào thuộc Tảo lục (Chlorophyta):

Tảo lục đơn bào có chứa chlorophyl a và b, xanthophyll. Hình thái rất khác nhau, có loại đơn bào, có loại thành nhóm (định hình hay phi định hình), có loại dạng sợi, có loại dạng màng, có loại dạng ống...Phần lớn có màu lục như cỏ. Sắc lạp (chromoplast) có thể có hình phiến, hình dải, hình lưới, hình trụ, hình cốc, hình sao...Thường có 2-6 thylakoid xếp chồng lên nhau. Phần lớn có 1 hay nhiều pyrenoid nằm trong sắc lạp. Nhiệm vụ chủ yếu của pyranoid là tổng hợp tinh bột. Trên sắc lạp của lục tảo đơn bào hay tế bào sinh sản di động thường có điểm mắt (stigma hay redeyespot) màu đỏ. Phần lớn tế bào di động của lục tảo có sợi lông roi (tiên mao) dài bằng nhau và trơn nhẵn (gọi là Isokontan). Một số loại lông roi ráp vì có lông nhỏ trên mặt. Có loại trên bề mặt lông roi có 1 hay vài tầng vẩy nhỏ (scale). Lông roi của tế bào di động ở tảo lục thường có 2 sợi, một số ít có 4 sợi, 8 sợi hay nhiều hơn. Cũng có khi chỉ có 1 sợi lông roi. Phần lớn tế bào tảo lục có 1 nhân. Một số ít có nhiều nhân (coenocytic).Thành tế bào của tảo lục chủ yếu chứa cellulose, một số ít chứa xylan hoặc mannan.

         

          Tảo lục có 3 loại phương thức sinh sản :

- Sinh sản sinh dưỡng: phân cắt tế bào, phân cắt từng đoạn tảo

- Sinh sản vô tính: hình thành các loại bào tử vô tính, như Bào tử tĩnh (Aplanospore), Bào tử động (Zoospore), Bào tử tự thân (Autosporre), Bào tử màng dầy (Akinet)

- Sinh sản hữu tính: có Đẳng giao (homogamy), Dị giao (heterogamy) và noãn giao (oögamy).

         

Theo tài liệu phân loại của H.C.Bold , M.J. Wynne (Introduction to Algae, Prentice Hall Inc., 1985) thì ngành Tảo lục (Chlorophyta) chỉ gồm 1 lớp là Chlorophyceae, trong đó có 16 bộ.

Tiến hóa của các bộ trong  ngành Tảo lục theo Prescott (1968) có thể trình bày như sau:

 

 

Vi tảo thường thuộc về 2 bộ là Volvocales Chlorococcales:

          Bộ Volvocales gồm các vi tảo có lông roi , đơn bào hay thành nhóm , có dạng phân cắt bắc cầu (desmoschisis)

          Bộ Chlorococcales gồm các vi tảo không có tiên mao, đơn bào hay thành nhóm , có dạng phân cắt tách rời (eleutheroschisis)

         

          Vi tảo trong bộ Volvocales là những đơn bào di động hay những nhóm di động đa bào có hình dạng nhất định. Quần thể tế bào là bội số của 2. Tế bào dinh dưỡng có lông roi, di động tự do. Tế bào hình cầu, hình trứng, hình tim, hình bầu dục, hình viên trụ, hình thoi... cũng có loại có hình vô quy tắc. Một số loài không có thành tế bào, chỉ là khối nguyên sinh chất trần. Phần lớn có thành tế bào vững chãi- tầng trong là cellulose, tầng ngoài là pectin. Một số loại có bao keo liên kết các tế bào thành quần thể. Tế bào thường có 2 lông roi dài bằng nhau, một số ít có 4 lông roi, một số rất ít có 1, 6 hay 8 lông roi. Tế bào có 1 hay nhiều sắc lạp, thường có hình chén, cũng có thể có hình phiến, hình đĩa , hình sao. Rất ít loài vô màu. Sắc lạp có 1 hay vài pyrenoid. Thường có điểm mắt ở một phía phần trên của tế bào, một số ít có điểm mắt ở giữa hay ở cuối tế bào. Tế bào dinh dưỡng có nhân đơn bội.

          Khi sinh sản vô tính mỗi tế bào mất đi lông roi, nguyên sinh chất trong tế bào bắt đầu phân cắt tạo ra 2,4,8,19 tế bào. Trong điều kiện môi trường bất lợi lông roi mất đi hay co lại, đình chỉ di động. tế bào tiết ra một tầng keo sau đó phân cắt liên tiếp tạo ra  một quần thể keo, đa bào, vô định hình, đó là giai đoạn quần thể keo (palmella stage). Khi môi trường thích hợp trở lại thì mọc ra lông roi, chuyển sang giai đoạn di động. Các loài nguyên thủy thì mỗi tế bào đều có thể sinh ra quần thể con. Ở các loài đã phân hóa thành tế bào dinh dưỡng và tế bào sinh sản thì chỉ có tế bào sinh sản mới có thể sinh ra quần thể con.

Khi sinh sản hữu tính có loại đẳng giao, dị giao hay noãn giao. Sau khi giao tử kết hợp sẽ hình thành hợp tử. Hợp tử nảy mầm sẽ sinh ra tế bào con hay quần thể con.

          Sinh sản hữu tính ở vi tảo Chlamydomonas

          Trong bộ Volvales có cả thảy 6 họ, đều là vi tảo. Đáng chú ý là các chi Dunaliella, Tetraselmis, Haematococcus, Chlamydomonas...

         

Tảo thuộc bộ Chlorococcales là các tảo lục đơn bào hay quần thể không di động. Tế bào có thể có hình cầu, hình thoi, hình đa giác. Sắc lạp chỉ có 1 hay nhiều, hình chén, hình phiến,đĩa hay hình lưới. Có 1, nhiều hay không có pyranoid., Tế bào 1 nhân , có lúc có nhiều nhân. Các chi có nhiều ứng dụng thực tiễn là Chlorella,Scenedesmus,...

 

Dưới đây là hình vẽ một số đại diện vi tảo trong Tảo lục

 (theo http://www.thallobionta.szm.sk ):

 

 

1 Dunaliella salina, 2 Chlamydomonas debaryana, 3 Chloromonas tatrae,

4 Chlorogonium elongatum,5 Phacotus lenticularis, 6 Polytoma uvella,

7 Carteria turfosa, 8 Haematococcus pluvialis, 9 Coccomonas orbicularis

 

1 Gonium sociale, 2 Eudorina elegans, 3 Volvox aureus, 4 Pandorina morum

1 Schizochlamys gelatinosa, 2 Asterococcus superbus,

3 Tetraspora lemmermannii

1 Ankyra ancora, 2 Hydrodictyon reticulatum , 3 Trebouxia arboricola,4 Characium acuminatum, 5 Chlorococcus multinucleatum,

 6 Pediastrum boryanum

1 Monoraphidium griffithii, 2 Ankistrodesmus falcatus, 3 Kirchneriella lunaris, 4 Siderocelis ornata,5 Lagerheimia wratislawiensis, 6 Oocystis solitaria

1 Crucigenia fenestrata, 2 Tetrastrum staurogeniaeforme, 3 Scenedesmus quadricauda

1 Ulothrix zonata, 2 Raphidonema nivale, 3 Enteromorpha intestinalis, 4 Pleurococcus vulgaris, 5 Stichococcus bacillaris, 6 Ulva lactuca

1 Draparnaldia glomerata, 2 Fritschiella tuberosa, 3 Coleochaete divergens,

 4 Trentepohlia

1 Oedogonium pringsheimii, 2 Bulbochaete elatior

 

Dưới đây là ảnh chụp một số chi tiêu biểu trong ngành Tảo lục ( theo http://botanika.biologija.org) :

Những ảnh chụp chi tiết hơn có thể thấy trong các hình sau đây :

  

 

Dysmorphococcus Platydorina

 

Gonium Volvox

     

 Eremosphaera Oedogonium

      

Kircheneriella Tetraselmis Chlorella

 

Hydrodiction Pediastrum

 

Scenedesmus Dunaliella

 

Coelastrum Haematococcus

  

  

  Botryococcus Oocystis

 

 

 

Staurastrum Ulothrix

 

  Spirogyra Stigeoclonium

  

Closterium Codium Chlorococcum

   

Asterococcus  Bryopsis

 

  

Pyrobotrys

 

Sinh sản hữu tính dị phối ở Caulerpa

Cosmarium Micrasterias

 

     

Collodiction Pteromonas

 

  

Chlorogonium

 

Spondylomorum Polytoma

 

Pandorina

  

  

Eudorina Pleodorina Lobomonas

  

 

Carteria Sphaerellopsis

  

Chlorobrachys Spermatozopsis  Platymonas

  

 

Dysmorphococcus Coccomonas

  

 Phacotus Pedinomonas

   

Pyramidomonas Golenkinia Chodatella

  

  

Schroederia Tetraedron

      

  

   

Ankistrodesmus

 

Micractinium Characium

 

  

Selenastrum

Dictyosphaerium   Actinastrumm Crucigenia

  

  

 

Westella

  

Coelastrum

 

  

Cosmarium

Elakatothrix

Sphaerocystis  Acanthosphaera Polyedriopsis

      

Treubaria Echinosphaerella Trochiscia

    

   

Sorastrum

Errerella Tetrastrum Chaetophora

    

   

Sirogonium Triploceras Xanthidium

    

Onychonema Sphaerozosma Gloeocystis

    

   Scotiella Tetradesmus Gloeotaenium
Mục lục
Đánh giá:
5.0 dựa trên 2 đánh giá
Nội dung cùng tác giả
 
Nội dung tương tự