Tài liệu

Bản chất và các hình thức hội nhập kinh tế quốc tế

Business

Như vậy, hoạt động thương mại phát triển tới ngày nay có phạm vi rất lớn và đa dạng, từ hoạt động thương mại trong nước tới phạm vi khu vực và quốc tế và có rất nhiều hình thức để thực hiện nó. Đã có rất nhiều tư tưởng khác nhau bàn về TMQT, cả tư tưởng phản đối và có cả những tư tưởng ủng hộ nó nhiệt tình. Và cái gì đã là quy luật thì tất yếu nó phải diễn ra, ngày nay, hội nhập kinh tế quốc tế dường như là một xu thế tất yếu. Mà như vậy, mỗi quốc gia, để đảm bảo được lợi ích của mình thì phải nghiên cứu trên cơ sở ,căn cứ lý luận và cả thực tiễn về TMQT để nắm lấy cái bản chất, và những tác động của xu hướng này như thế nào… thì mới có thể có những chiến lược, chính sách hội nhập hợp lý nhất để đem lại lợi ích cho quốc gia, đồng thời giảm thiểu những tác động bất lợi trong tiến trình hội nhập.

Khái niệm

Hội nhập kinh tế là sự gắn kết nền kinh tế của một nước vào các tổ chức hợp tác kinh tế khu vực và toàn cầu, trong đó các thành viên quan hệ với nhau theo các nguyên tắc, quy định chung. Sau chiến tranh thế giới thứ hai đã xuất hiện các tổ chức như Liên Minh Châu Âu, Hội đồng tương trợ kinh tế (SEV), Hiệp định chung về thuế quan và thương mại (GATT). Từ những năm 1990 trở lại đây, tiến trình này phát triển mạnh cùng với xu thế toàn cầu hoá đời sống kinh tế, thể hiện ở sự xuất hiện của nhiều tổ chức kinh tế khu vực và toàn cầu.

Trước kia, khái niệm hội nhập kinh tế quốc tế chỉ được hiểu đơn thuần là những hoạt động giảm thuế, mở rộng thị trường. Chẳng hạn, Hiệp định chung về thuế quan và thương mại (GATT) suốt 38 năm ròng, qua 7 vòng đàm phán cũng chỉ tập trung vào việc giảm thuế. Hội nhập kinh tế quốc tế ngày nay được hiểu là việc một quốc gia thực hiện chính sách kinh tế mở, tham gia các định chế kinh tế-tài chính quốc tế, thực hiện tự do hoá và thuận lợi hoá thương mại, đầu tư bao gồm các lĩnh vực:

-Đàm phán cắt giảm thuế quan, tiến tới thực hiện thuế suất bằng 0 đối với hàng hoá xuất nhập khẩu ;

-Giảm thiểu, tiến tới loại bỏ các hàng rào phi thuế quan gây cản trở đối với hoạt động thương mại. Những biện pháp phi thuế phổ thông (như giấy phép, tiêu chuẩn chất lượng, vệ sinh kiểm dịch...) cần được chuẩn mực hoá theo các quy định chung của WTO hoặcác các thông lệ quốc tế và khu vực khác;

-Giảm thiểu các hạn chế đối với thương mại, dịch vụ, tức là tự do hoá hiện nay có khoảng 12 nhóm dịch vụ được đưa vào đàm phán, từ dịch vụ tư vấn giáo dục, tin học đến các dịch vụ tài chính, ngân hàng, viễn thông, giao thông vận tải...;

-Giảm thiểu các hạn chế đối với đầu tư để mở đường hơn nữa cho tự do hoá thương mại ;

-Điều chỉnh chính sách quản lý thương mại theo những quy tắc và luật chơi chung quốc tế, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến giao dịch thương mại , như thủ tục hải quan, quyền sở hữu trí tuệ, chính sách cạnh tranh ...Tại các diễn đàn quốc tế và khu vực hiện nay, việc điều chỉnh và hài hoà các thủ tục hành chính liên quan đến giao dịch thương mại được gọi là hoạt động thuận lợi hoá thương mại;

-Triển khai các hoạt động hợp tác kinh tế, văn hoá, xã hội nhằm nâng cao năng lực của các nước trong quá trình hội nhập.

Như vậy, có thể thấy vấn đề hội nhập kinh tế quốc tế trong bối cảnh hiện nay không chỉ đơn thuần là giới hạn trong phạm vi cắt giảm thuế quan mà đã được mở rộng cho tất cả các lĩnh vực liên quan đến chính sách kinh tế-thương mại, nhằm mục tiêu mở rộng thị trường cho hàng hoá và dịch vụ, loại bỏ các rào cản hữu hình và vô hình đối với trao đổi thương mại quốc tế.

Tính tất yếu

Hợp tác kinh tế giữa các quốc gia xuất hiện khi lực lượng sản xuất và phân công lao động đã phát triển đến một trình độ nhất định. Ban đầu chỉ là những hình thức buôn bán song phương, sau đó mở rộng, phát triển dưới dạng liên kết sản xuất kinh doanh. Trong thời đại ngày nay, lực lượng sản xuất và công nghệ thông tin đã và đang phát triển với một tốc độ nhanh chóng chưa từng thấy. Tình hình đó vừa đặt ra yêu cầu vừa tạo ra khả năng tổ chức lại thị trường trong phạm vi toàn cầu. Các quốc gia ngày càng có nhiều mối quan hệ phụ thuộc nhau hơn, cần sự bổ trợ cho nhau, đặc biệt là các mối quan hệ về kinh tế thương mại cũng như đầu tư và các mối quan hệ khác như môi trường, dân số…Chính đây là những căn cứ thực tế để đi tới cái đích cuối cùng của quá trình toàn cầu hoá hướng tới đó là một nền kinh tế toàn cầu thống nhất không còn biên giới quốc gia về kinh tế ấy. Cụ thể những căn cứ đó là: (1) Mỗi quốc gia dù ở trình độ phát triển đến đâu cũng tìm thấy lợi ích cho mình khi tham gia hôị nhập quốc tế. Đối với các nước phát triển họ có thể đẩy mạnh hoạt động thương mại, đầu tư và chuyển giao công nghệ ra nước ngoài, mở rông quy mô sản xuất, tận dụng và khai thác được các nguồn lực từ bên ngoài như tài nguyên, lao động và thị trường…cũng như gia tăng các ảnh hưởng kinh tế và chính trị của mình trên trường quốc tế. Còn đối với các nước đang phát triển Có thể nói nhu cầu tổ chức lại thị trường thế giới trước hết bắt nguồn từ những nước công nghiệp phát triển, do họ ở thế mạnh nên họ thường áp đặt các quy tắc, luật chơi. Bên cạnh đó, các nước đang phát triển khi tham giâ hội nhập quốc tế vừa có yêu cầu tự bảo vệ, vừa có yêu cầu phát triển nên cũng cần phải tham gia vào để bảo vệ và tranh thủ lợi ích cho mình, nhất là các nước đang tiến hành quá trình công nghiệp hoá. Lợi ích ở đây là mở rộng thị trường cho hàng hoá xuất khẩu, tiếp nhận vốn, tranh thủ được kỹ thuật, công nghệ tiên tiến thông qua đầu tư trực tiếp, nhờ đó sẽ tạo ra công ăn việc làm, đảm bảo tăng trưởng kinh tế, học tập được trình độ và kinh nghiệm quản lý...Đây chính là lý do đầu tiên mà một quốc gia hội nhập quốc tế .

(2).Một nền công nghệ toàn cầu đang xuất hiện: Nền công nghệ cơ khí về cơ bản vẫn là một nền công nghệ có tính quốc gia, vì nó luôn phải lấy thị trường trong làm chính, một khi chi phí vận chuyển, liên lạc còn quá đắt đỏ thì việc sản xuất, vận chuyển, tiêu thụ các loại hàng hoá ở thị trường bên ngoài luôn có nhiều rủi ro bất trắc và có lợi thế so sánh hạn chế.

Nhưng trong những thập kỷ gần đây công nghệ thông tin và vận tải đã có những tiến bộ vượt bậc, đã làm giảm chi phí vận tải quốc tế xuống cả chục lần và giảm chi phí liên lạc viễn thông xuống tới vài trăm lần. Tiến bộ công nghệ này đã có tác động cực kỳ quan trọng đến toàn bộ các quan hệ kinh tế quốc tế, nó đã biến các công nghệ có tính quốc gia thành công nghệ toàn cầu. Ta có thể nêu ra một ví dụ về công nghệ may mặc. Một cái máy may dù có hiện đại cũng chỉ có thể làm ra quần áo bán trong một địa phương hay một quốc gia, và có thể vươn tới một vài nước gần gũi, chúng không thể được bán ở các thị trường xa xôi vì chi phí vận tải và liên lạc cao làm mất hết lợi thế so sánh. Nhưng nhờ có tiến bộ trong công nghệ liên lạc và vận tải nên công ty NIKE chỉ nắm hai khâu: sáng tạo, thiết kế mẫu mã và phân phối toàn cầu (còn sản xuất do các công ty ở nhiều nước làm), nhưng đã làm chho công nghệ may mặc có tính toàn cầu. Các công nghệ sản xuất xe máy, máy tính, ô tô, máy bay...đã ngày càng có tính toàn cầu sâu rộng. Tính toàn cầu này đã thể hiện ngay từ khâu sản xuất ( được phân công chuyên môn hoá ở nhiều nước) đến khâu phân phối ( tiêu thụ trên toàn cầu). Những công nghệ ngay từ khi ra đời đã có tính toàn cầu như công nghệ vệ tinh viễn thông...đang bắt đầu xuất hiện.

Chính công nghệ toàn cầu này là cơ sở quan trọng đặt nền móng cho sự đẩy mạnh quá trình toàn cầu hoá. Nhờ có công nghệ toàn cầu hoá phát triển, sự hợp tác giữa các quốc gia, các tập đoàn kinh doanh có thể mở rộng từ sản xuất đến phân phối trên phạm vi toàn cầu, những quan hệ này tuỳ thuộc lẫn nhau cùng có lợi phát triển. .

(3). Các quan hệ kinh tế toàn cầu ngày càng phát triển: Một nền công nghệ toàn cầu xuất hiện đã là cơ sở cho các quan hệ kinh tế toàn cầu phát triển. Đầu tiên là các quan hệ thương mại. Chi phí vận tải liên lạc càng giảm đi, thì khả năng bán hàng đi các thị trường xa càng tăng lên, thương mại toàn cầu càng có khả năng phát triển. Đồng thời với quá trình phân công, chuyên môn hoá sản xuất càng có thể diễn ra gữa các quốc gia và châu lục. Các linh kiện của máy bay Boing, của ô tô, của máy tính...đã có thể được sản xuất ở hàng chục nước khác nhau. Các quan hệ sản xuất, thương mại có tính toàn cầu, đã kéo theo các dòng tiền tệ, vốn, dịch vụ...vận động trên phạm vi toàn cầu. Công nghệ thông tin đã làm cho các dòng vận động này thêm chôi chẩy. Ngày nay lượng buôn bán tiền tệ toàn cầu một ngày đã vượt quá 1500 tỷ USD. Thưng mại điện tử xuất hiện vơi kim ngạch ngày càng tăng và đang trở thành một loại hình buôn bán toàn cầu đầy triển vọng.

Sự phát triển của công nghệ toàn cầu và các quan hệ kinh tế toàn cầu đang ngày càng xung đột với các thể chế quốc gia, với các rào cản quốc gia. Sự phát triển của lực lượng sản xuất và các quan hệ kinh tế toàn cầu đang xâm nhập qua biên giới các quốc gia. Bước vào thập kỷ 90 các rào cản này đã bị phá vỡ ở các quốc gia trong Liên Minh Châu Âu, và ở Bắc Mỹ với mức độ thấp hơn. các quốc gia ASEAN đã cam kết giảm bớt rào cản quốc gia. Các nước thành viên của tổ chức thương mại thế giới cũng đã cam kết một lộ trình giảm bỏ hàng rào này...Nhưng phải thừa nhận các rào cản này vẫn còn rất mạnh ở nhiều nước và ngay cả ở Liên Minh Châu Âu vơí những hình thức biến tướng đa dạng. Chính chúng đang cản trở quá trình toàn cầu hoá.

(4). Những vấn đề kinh tế toàn cầu ngày càng xuất hiện nhiều, trở nên bức xúc và càng đòi hỏi phải có sự phối hợp toàn cầu của các quốc gia: Người ta có thể kể ra ngày càng nhiều các vấn đề kinh tế toàn cầu như: thương mại, đầu tư, tiền tệ, dân số, lương thực, năng lượng, môi trường...Môi trường toàn cầu ngày càng bị phá hoại; các nguồn tài nguyên thiên nhiên ngày càng bị cạn kiệt; dân số thế giới đang gia tăng nhanh chóng trở thành một thách thức toàn cầu; các dòng vốn toàn cầu vận động tự do không có sự phối hợp điều tiết đã làm nảy sinh các cuộc khủng hoảng liên tiếp ở Châu Âu, Châu Mỹ, và Châu á trong thập kỷ 90...Cần có sự phối hợp toàn cầu để đối phó với những thách thức đó. "Bàn tay hữu hình" của các chính phủ chỉ hữu hiệu ở các quốc gia, còn trên phạm vi toàn cầu chúng nhiều khi lại mâu thuẫn đối lập nhau, chứ chưa có một "bàn tay hữu hình" chung làm chức năng điều tiết toàn cầu.

Ngoài các căn cứ trên đây thúc đẩy quá trình toàn cầu hoá phát triển còn có thể có những căn cứ khác như: chiến tranh lạnh chấm dứt vào đầu thập kỷ 90 đã kết thúc sự đối đầu giữa các siêu cường, tạo ra một thời kỳ hoà bình, hợp tác và phát triển mới...

Với những căn cứ trên đây, toàn cầu hoá đang phát triển như là một xu hướng có tính tất yếu khách quan với những đặc trưng chủ yếu là:

- Các hàng rào thuế quan và phi thuế quan đang giảm dần và sẽ bị xoá bỏ trong một tương lai không xa theo các cam kết quốc tế đa phương và toàn cầu, nghĩa là các biên giới quốc gia về thương mại, đầu tư đang bị dần biến mất-đấy là một tiền đề quan trọng trước hết cho sự hình thành một nền kinh tế thế giới không còn biên giới quốc gia.

- Các công ty của các quốc gia ngày càng có quyền kinh doanh tự do ở mọi quốc gia, trên các lĩnh vực được cam kết, không có phân biệt đối xử. Đặc trưng này rất quan trọng, vì dù như không có các biên giới quốc gia về thuế quan, nhưng các công ty không được quyền kinh doanh tự do trên phạm vi toàn cầu, thì nền kinh tế thế giới khó có thể hình thành được. Đặc trưng này thực chất là sự xoá bỏ các biên giới về đầu tư, dịch vụ và các lĩnh vực kinh tế khác.

Chính từ những căn cứ cơ sở như vậy mà ngày nay hầu hết các nước thực hiện chính sách hội nhập. Ngay cả như Trung Quốc-một thị trường với 1,2 tỷ dân, lớn hơn bất cứ một khu vực mậu dịch tự do nào, lại có khả năng sản xuất được hầu hết mọi thứ, từ đơn giản đến phức tạp nhưng vẫn kiên trì chủ trương hội nhập vào nền kinh tế thế giới , điều đó thể hiện thông qua việc Trung Quốc kiên trì đàm phán gia nhập WTO trong suốt 14 năm.

Đương nhiên đối với các nước đang phát triển, kinh tế còn yếu kém, trình độ sản xuất thấp, doanh nghiệp còn bé nhỏ, sức cạnh tranh thấp, trình độ quản lý còn hạn chế thì hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực không chỉ có những cơ hội mà bên cạnh đó còn có nhiều khó khăn thách thức lớn, nhưng nếu cứ đứng ngoài cuộc thì khó khăn, thách thức có thể sẽ dần tăng và lớn hơn nhiều. Quyết định đúng đắn đó là chủ động hội nhập gắn với chủ động điều chỉnh cơ cấu kinh tế theo hướng phát huy lợi thế so sánh, hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế quản lý, cải cách hành chính...trên cơ sở đó mà phát huy nội lực, vượt qua khó khăn thách thức, khai thác triệt để các cơ hội để phát triển đất nước.

Các hình thức hội nhập kinh tế quốc tế

Các nước trên thế giới đã và đang tham gia vào tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế dưới các hình thức phổ biến sau:

Khu vực mậu dịch tự do (FTA-Free Trade Area): Đặc trưng cơ bản đó là những thành viên tham gia khu vực mậu dịch tự do thực hiện giảm thiểu thuế quan cho nhau. Việc thành lập khu vực mậu dịc tự do nhằm thúc đẩy thương mại giữa các nước thành viên. Những hàng rào phi thuế quan cũng được giảm bớt hoặc loại bỏ hoàn toàn. Hàng hoá và dịch vụ được di chuyển tự do giữa các nước. Tuy nhiên khu vực mậu dịch tự do không quy định mức thuế quan chung áp dụng cho những nước ngoài khối , thay vào đó từng nước thành viên vẫn có thể duy trì chính sách thuế quan khác nhau đối với những nước không phải là thành viên. Trên thế giới hiện nay có rất nhiều khu vực mậu dịch tự do, đó là khu vực mậu dịch tự do Đông Nam á (AFTA), khu vực mậu dịch tự do Bắc Mỹ (NAFTA), khu vực mậu dịch tự do Trung Mỹ, Hiệp hội thương mại tự do Mỹ La tinh (LAFTA)...là những hình thức cụ thể của khu vực mậu dịch tự do.

Việt Nam đang tham gia khu vực mậu dịch tự do AFTA với mốc thời gian hoàn thành việc giảm thuế là 2006 (0-5%).

  • Liên minh thuế quan: Liên minh thuế quan giống với khu vực mậu dịch tự do về những đặc trưng cơ bản. Các nước trong liên minh xây dựng chính sách thương mại chung, nhưng nó có đặc điểm riêng cũng nhức thuế quan chung với các nước không phải là thành viên. Hiệp định chung về thương mại và thuế quan (GATT) và bây giờ là Tổ chức thương mại thế giới (WTO) là hình thức cụ thể của loại hình liên kết này.
  • Thị trường chung: thị trường chung có những đặc trưng cơ bản của Liên minh thuế quan , thị trường chung không có những cản trở về thương mại giữa các nước trong cộng đồng, các nước thoả thuận xây dựng chính sách buôn bánchung với các nước noài cộng đồng. Các yếu tố sản xuất như lao động, tư bản và công nghệ được di chuyển tự do giữa các nước. Các hạn chế về nhập cư, xuất cư và đầu tư giữa các nước bị loại bỏ. Các nước chuẩn bị cho hoạt động phối hợp các chính sách về tiền tệ, tài khoá và việc làm.
  • Đồng minh tiền tệ: Hình thức liên kết này trên cơ sở các nước phối hợp các chính sách tiền tệ với nhau, thoả thuận về dự trữ tiền tệ cũng như phát hành đồng tiền tập thể. Trong đồng minh tiền tệ, các nước thống nhất hoạt động của các ngân hàng Trung ương, đồng thời thống nhất hoạt động của các giao dịch với các tổ chức tiền tệ và tài chính quốc tế như Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), Ngân hàng thế giới (WB).
  • Liên minh kinh tế: Cho đến nay Liên minh kinh tế được coi là hình thức cao nhất của hội nhập kinh tế. Liên minh kinh tế được xây dựng trên cơ sở các nước thành viên thống nhất thực hiện các chính sách thương mại, tiền tệ, tài chính và một số chính sách kinh tế-xã hội chung giữa các thành viên với nhau và với các nước ngoài khối. Như vậy, ở Liên minh kinh tế, ngoài việc các luồng vốn, hàng hoá, lao động và dịch vụ được tự do lưu thông ở thị trường chung, các nước còn tiến tới thống nhất các chính sách quản lý kinh tế-xã hội, sử dụng chung một đồng tiền. Ngày nay Liên Minh Châu Âu đang hoạt động theo hướng này.
  • Diễn đàn hợp tác kinh tế: Đây là hình thức mới của hội nhập kinh tế quốc tế, ra đời vào những năm 1980 trong bối cảnh chủ nghĩa khu vực có xu hướng co cụm. Tiêu biểu cho hình thức này là Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu á-Thái Bình Dương –APEC (ra đời 1989) và diễn đàn hợp tác á- Âu –ASEM (ra đời 1996). Đặc trưng của các diễn đàn này là tiến trình đối thoại với những nguyên tắc linh hoạt và tự nguyện để thực hiện tự do hoá và thuận lợi hoá thương mại, đầu tư, góp phần thúc đẩy nhanh hơn tiến trình tự do hoá trên bình diện toàn cầu.

Điều kiện ra đời cuả một tổ chức kinh tế khu vực

Quy định sự ra đời của một tổ chức kinh tế khu vực,có thể bao gồm một só các điều kiện sau đây:

-Thứ nhất,việc áp dụng cơ chế thị trường đã phát triển và trở thành phổ biến ở các quốc gia trong khu vực.

-Thứ hai,có một sức ép bên ngoài khu vực đòi hỏi các quốc gia trong khu vực phải có sự phối hợp và thống nhất hành động để đối phó với các thế lực bên ngoài.

-Thứ ba, trình độ phát triển kinh tế giữa các quốc gia, đặc biệt là mức độ phát triển các quan hệ kinh tế giữa các quốc gia trong khu vực đã đạt tới mức đòi hỏi phải có sự phối hợp chính sách, điều chỉnh các quan hệ kinh tế đó.

-Thứ tư, phải có một số nước có trình độ phát triển cao, có tiềm lực kinh tế, thị trường lớn...ở trong hoặc ngoài khu vực làm chỗ dựa.

Các khối kinh tế như Liên minh Châu Âu, Bắc Mỹ đã ra đời với sự phát triển đầy đủ bốn điều kiện trên đây. Các khối kinh tế của các nước kém phát triển thường đã ra đời với sự không đầy đủ các điều kiện trên: cơ chế thị trường kém phát triển, mức độ quan hệ kinh tế trong khu vực yếu kém, trong khu vực chưa có quốc gia có trình độ phát triển cao,tiềm lực lớn làm chỗ dựa, do các khối này thường phải dựa vào các cường quốc bên ngoài...Chính sự chưa chín muồi của các điều kiện trên đây đã quy định trình độ hợp tác kinh tế thấp kém của các khối kinh tế của các quốc gia kém phát triển nói chung.

Như vậy trình độ hợp tác kinh tế của các khối kinh tế khu vực không phải do các quốc gia thành viên muốn mà được. Trình độ đó do chính điều kiện cụ thrể của quốc gia đó quy định.

Điều kiện một quốc gia muốn tham gia có hiệu quả vào các khối kinh tế khu vực

Vấn đề đặt ra là một quốc gia phát triển đến mức nào thì nên và phải tham gia vào các khối kinh tế khu vực hiện phải theo hai hướng chủ yế sau: xuất khẩu hàng hoá, vốn, dịch vụ... ra ngoài nước và nhập khẩu hàng hoá, kỹ thuật, vốn, dịch vụ và các loại vào nước mình. Một quốc gia càng có khả năng xuất khẩu lớn, đầu tư ra bên ngoài lớn...,càng có khả năng nhập khẩu lớn và khả năng thu hút vốn đầu tư từ nước ngoài vào lớn. Do vậy yêu cầu và khả năng tham gia vào hợp tác khu vực cũng lớn. Hiện nay một quốc gia muốn tham gia có hiệu quả vào các khối kinh tế khu vực cần phải có các điều kiện sau:

- Thứ nhất, cơ chế thị trường phải được xác lập và tác động có hiệu quả với nguyên tắc chủ yếu là: giá cả, lãi suất, tỷ giá do thị trường quy định; Nhà nước kiểm soát được lạm phát và duy trì được ở mức thấp hơn mức độ tăng trưởng; huy động và phân bổ được các nguồn vốn vào các lĩnh vực kinh doanh có hiệu quả thông qua thị trường tiền tệ và vốn; xác lập được pháp luật cần thiết, thích hợp và thông thoáng hỗ trợ cho việc mở cửa...Nếu cơ chế thị trường chưa đạt tới mức độ trên, thì ý muốn mở cửa đất nước hội nhập vào các khối kinh tế khu vực vẫn còn bị hạn chế. Hướng mở cửa chủ yếu của các quốc gia kém phát triển phải là nền kinh tế thị trường phát triển, do vậy cơ chế thị trường ở các nước kém phát triển được xác lập đủ mức thích ứng với các thị trường phát triển, đủ mức hấp dẫn các nhà đầu tư và kinh doanh của các nền kinh tế thị trường phát triển.

-Thứ hai , phải có các quan hệ kinh tế bền vững với các trung tâm kinh tế chủ yếu của thế giới như Mỹ, Nhật Bản và Châu Âu. Những quan hệ kinh tế bền vững này sẽ giúp cho một quốc gia có thể gia nhập các tổ chức kinh tế quốc tế như Ngân hàng thế giới (WB), Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), WTO... Chính các mối quan hệ này là giá đỡ cho một quốc gia muốn tham gia có hiệu quả vào các khối kinh tế khu vực. Nếu một quốc gia chưa có được những mối quan hệ có tính chất tiền đề trên đây thì khó có thể tham gia vào các khối kinh tế có hiệu quả được, vì sẽ bị lép vế trước các thành viên khác trong khối.

-Thứ ba, quan hệ giữa nước đó với các quốc gia trong khu vực phát triển tới một mức độ đòi hỏi phải có những quan hệ nhiều bên hỗ trợ và trở thành cơ sở của sự hợp tác và trên các vấn đề cơ bản phải có sự trùng hợp về lợi ích, kể cả các lợi ích về chính trị. Nếu như trước đó chỉ có các mối quan hệ kinh tế hạn hẹp với các quốc gia trong khu vực, đồng thời lại có những khác biệt và bất đồng lớn về lợi ích thì sẽ không tham gia vào khối kinh tế khu vực được.

-Thứ tư, trình độ phát triển kinh tế phải đạt tới một trình độ nhất định. đặc biệt cơ cấu kinh tế phải được chuyển dịch hướng ngoại. Nếu một nước có trình độ phát triển kinh tế quá thấp, thu nhập bình quân đầu người thấp, bình quân kim ngạch xuất khẩu theo đầu người thấp...thì khả năng tham gia vào hợp tác khu vực sẽ rất hạn chế. Đặc biệt cơ cấu kinh tế lại chỉ hướng nội thì không thể hội nhập vào các khối kinh tế khu vực được.

Đương nhiên có thể có các quốc gia không thể hội đủ những điều kiện trên đây, nhưng vẫn tham gia vào các khối kinh tế khu vực vì họ đã nhằm vào các mục tiêu khác như an ninh chẳng hạn.

Tác động của các khối kinh tế khu vực trong nền kinh tế thế giới

Nói chung, sự hình thành các khối kinh tế khu vực đã có tác động to lớn đối với đời sống kinh tế thế giới. Những tác động chủ yếu có thể kể tới là:

- Thứ nhất, thúc đẩy tự do hoá thương mại, đầu tư và dịch vụ...trong phạm vi khu vực cũng như là giữa các khu vực với nhau. Mức độ tự do hoá là khác nhau nhưng không một khối kinh tế nào lại không đề cập chủ trương tự do hoá này.

-Thứ hai, thúc đẩy quá trình mở cửa thị trường các quốc gia, tạo lập những thị trường khu vực rộng lớn.

-Thứ ba, thúc đẩy quá trình toàn cầu hoá đời sống kinh tế thế giới. Liên minh Châu Âu ra đời với chiến lược kinh tế, an ninh chung đã làm sửng sốt các cường quốc như Mỹ, Nhật bản; họ lo ngại Liên minh Châu Âu ra đời sẽ lấn át vai trò lãnh đạo của Mỹ, gạt Nhật Bản ra khỏi thị trường Châu Âu...Do vậy Mỹ đã vội lập ra khối kinh tế Bắc Mỹ; Nhật Bản đã hối thúc Diễn đàn kinh tế Châu á-Thái Bình Dương hoạt động. Những diễn biến trên đây đã tạo ra một tình hình mới là: các quốc gia hội nhập quốc tế không chỉ bằng sức mạnh của mình mà bằng cả sức mạnh của cả một khối kinh tế . Các khối kinh tế có thể định ra những nguyên tắc, chính sách, luật lệ... để xử lý các bất đồng giữa các nước thành viên một cách tốt hơn trước. Một thị trường rộng lớn, một chính sách tài chính, tiền tệ, công nghệ, thị trường...thống nhất sẽ giúp cho các quốc gia thành viên tiết kiệm được một khoản chi phí, tạo ra một môi trường kinh doanh hiệu quả hơn cho các công ty; các khối kinh tế sẽ trở thành những đối tác kinh tế hùng mạnh có sức cạnh tranh lớn trên thị trường quốc tế; đồng thời những vấn đề toàn cầu không chỉ do hàng chục quốc gia giải quyết một cách khó khăn mà chủ yếu sẽ được các khối kinh tế trên thu xếp, hợp tác giải quyết một cách thuận lợi hơn.

- Thứ tư, sự hình thành và phát triển của các khối kinh tế khu vực cũng gây ra một số vấn đề: khả năng bảo hộ mậu dịch của các khối kinh tế khu vực sẽ lớn và mạnh hơn; sức mạnh cạnh tranh của nó cũng lớn hơn, đe doạ các quốc gia yếu kém khác đồng thời tạo ra một tình thế mới đó là các khối kinh tế có thể sẽ chi phối thế giới chứ không phải chỉ là một hay vài quốc gia.

Những tác động trên đây cho ta thấy sự xuất hiện và phát triển của các khối kinh tế khu vực là một tất yếu khách quan và có tác động tích cực, là một nấc thang mới của quá trình quốc tế hoá. Tuy nhhiên, xu hướng khu vực hoá cũng đặt ra không ít ván đề mà các quốc gia cần phải cân nhắc giải quyết, như các vấn đề về độc lập tự chủ,an ninh chính trị, văn hoá, quyền lực của các quốc gia thành viên có phụ thuộc vào sức mạnh kinh tế, quy mô của quốc gia không, các nước nhỏ và lạc hậu hơn có bị chèn ép và bóc lột không, họ được lợi gì và phải trả giá cái gì...Những vấn đề này luôn được đặt ra, được cân nhắc đối với mỗi quốc gia khi quyết định tham gia vào một khối kinh tế khu vực.

Đánh giá:
0 dựa trên 0 đánh giá
Nội dung cùng tác giả
 
Nội dung tương tự