Tài liệu

Dụng cụ đo và cách đo các đại lượng điện

Science and Technology

Dụng cụ đo và cách đo các đại lượng điện

Đo dòng điện

  • Dụng cụ đo dòng điện là Ampe kế, ký hiệu
  • Cách mắc : bao giờ cũng mắc nối tiếp với tải cần đo Để đảm bảo chính xác, điện trở Ampe kế phải nhỏ (hình 4-13), hơn nữa khi đo Ampe kế tiêu thụ một công suất : Pa = I2Ra.
  • Mở rộng thang đo : khi dòng điện cần đo vượt quá giới hạn của cơ cấu đo, người ta phải mở rộng cỡ đo cho Ampe kế bằng cách mắc điện trở song song cơ cấu và gọi là “sun” (hình 4-14). Ta có biểu thưc:

n được gọi là bội số của sun, nó cho biết khi mắc sun thì cỡ đo của Ampe kế được mở rộng bao nhiêu lần so với lúc chưa mắc sun, tức I = n.Icc. suy ra điện trở sun là:

Đo điện áp

- Dụng cụ đo điện áp là Vôn kế, ký hiệu

- Cách mắc : Vôn kế được mắc song song với tải (hình 4-15).- Theo hình vẽ ta có :
gây ra sai số đo, để đảm bảo chính xác IV phải nhỏ tức RV phải lớn. Mặt khác, PV = U2/RV, để giảm PV thì RV phải lớn và cỡ đo của V-kế càng lớn, điện trở trong của nó phải càng lớn. Người ta có thể sử dụng các cơ cấu đo từ điện, điện từ, điện động và sắt điện động để chế tạo V-kế.- Mở rộng thang đo : để mở rộng thang đo, người ta dùng điện trở phụ mắc nối tiếp với cơ cấu cần đo (hình 4-16).

m là bội số của điện trở phụ, nó cho biết cỡ đo của Vôn kế được mở rộng bao nhiêu lần so với khi chưa mắc điện trở phụ : RP = (m-1)Rcc.

Khi cần đo điện áp rất lớn, người ta dùng máy biến điện áp. 

Đo điện trở

Có nhiều phương pháp đo điện trở, mỗi phương pháp có một đặc điểm và phạm vi sử dụng thích hợp.

Phương pháp dùng V-kế và A-kế

    Với phương pháp này ta có 2 cách mắc như hình trong đoạn video sau. Ở hình 4-17a, ta có

, Ra càng lớn thì càng ảnh hưởng đến độ chính xác, vì vậy sơ đồ dùng đo các điện trở lớn và trung bình.Ở hình 4-17b, ta có
dùng để đo các điện trở nhỏ.

Phương pháp dùng cầu đo điện trở

Để đo điện trở chính xác hơn, người ta dùng phương pháp so sánh với điện trở mẫu bằng cách dùng cầu đo điện trở.Hình 4-18 là sơ đồ cầu đo điện trở, khi ta điều chỉnh R3 sao cho điện kế chỉ không, tức điện thế hai điểm c và d bằng nhau, lúc này cầu đo đã cân bằng, ta có : I1 = I2 ; I3 = I4I1R1 = I3R3 ; I2R2 = I4Rx.Chia các biểu thức cho nhau ta được :

Trong các cầu đo, thường tỷ số R2/R1 chọn bằng 1, 10, 100, biết R3 ta tính được Rx.

Dụng cụ đo điện trở đọc số thẳng là Ôm kế (Ω-kế) hay Mêgaôm kế (MΩ-kế).a. Ôm kết có số chỉ phụ thuộc điện áp nguồnTheo sơ đồ ôm kế có chỉ phụ thuộc U ta có:

Và góc quay:
Nếu S1U = hằng số và RP + Rcc = hằng số thì α phụ thuộc Rx : α =f(Rx).Trong quá trình sử dụng, U giảm dần ảnh hưởng đến số chỉ của Ω- kế. Để khắc phục, người ta có hai cách : Cách 1 : đấu nguồn U theo sơ đồ phân áp (hình 4-20a).Cách 2 : Dùng lá thép phân mạch từ (hình 4-20b).Khi điều chỉnh lá thép L ra xa má cực NS, từ thông phân mạch qua L giảm, làm tăng được độ nhạy S1 bù lại phần U giảm đảm bảo tích S1U = hằng số. Núm điều chỉnh biến trở hoặc lá thép L được đưa lên mặt đồng hồ.b. Ôm kế có số chỉ không phụ thuộc điện áp nguồnDựa trên cơ sở cơ cấu đo kiểu tỷ số kế từ điện người ta tạo ra Ôm kế hay megaôm kế loại này.
Dòng I1 và I2 chạy qua sao cho chúng sinh ra hai mômen quay ngược chiều nhau (hình 4-21a).

Mq1 = Kq1.B1(α).I1Mq2 = Kq2.B2(α).I2Ở vị trí cân bằng, Mq1 = Mq2 tức Kq1.B1(α).I1= Kq2.B2(α).I2.

Do đó góc quay của kim đo :

Với RP = hằng số, ta sẽ xác định được Rx qua góc quay α. Do tỷ số kế không có lò xo nên khi không đo, kim của Ôm kế không ở vị trí xác định. Người ta cũng tạo ra Mêgaôm kế điện từ trên cơ cấu này.

Đo tổng trở

Cầu đo điện dung

Cầu đo điện dung của tụ điện được biểu diễn trên hình 4 - 22. Tụ được thay thế bằng điện dung Cx nối tiếp với điện trở rx. Điện dung Cn là điện dung mẫu được nối tiếp với điện trở rn để cùng tính chất với Cx và rx. Cầu cân bằng khi:

Cầu đo điện cảm

Cầu đo điện cảm Lx được trình bày trên hình 4-23. Cầu cân bằng khi:

L x = C n r 2 r 3 .

Đo công suất và điện năng

Đo công suất tác dụng trong mạch điện một pha

Để đo công suất tác dụng trong mạch điện một pha người ta dùng Oát kế một pha kiểu điện động.Góc quay của cơ cấu điện động tỷ lệ với tích số của hai dòng điện i và iv, trong đó iv tỷ lệ với điện áp u, vì thế góc quay tỷ lệ với công suất tác dụng :

P = UIcosφ

Chú ý :1.Trên Oát kế bao giờ cũng có những kí hiệu ngôi sao (*) ở đầu các cuộn dây gọi là đầu phát, khi mắc Oát kế ta phải chú ý nối các đầu có kí hiệu dấu * với nhau như hình 4-24.2. Oát kế điện động thường có nhiều thang đo theo dòng và áp. Theo dòng thường có hai giới hạn đo là 5A và 10A và theo áp có ba giới hạn đo là 30V, 150V, 300V. Những giá trị này là dòng và áp định mức Iđm và Uđm.Muốn đọc chỉ số của Oát kế trước tiên ta tính hằng số Oát kế C :

trong đó αm là giá trị cực đại của độ chia trên thang đo của Oát kếSau khi tính được C ta chỉ việc nhân với số chỉ α của Oát kế thì biết được giá trị của công suất cần đo.

Đo công suất tác dụng trong mạch điện ba pha

a) Phương pháp một Oát kếKhi mạch ba pha là đối xứng ta có thể áp dụng phương pháp một Oát kếGiá trị mà Oát kế chỉ ra là :PP = UPIPcosφCông suất ba pha sẽ là :P3P = 3PP = 3UPIPcosφb) Phương pháp hai Oát kếPhương pháp hai Oát kế có thể dùng cho mạch ba pha đối xứng hoặc không đối xứng (hình 4-25).Công suất tiêu thụ P trong mạch ba pha được tính bằng tổng đại số số chỉ trên hai Oát kế: P3P = P1 + P2. Đây cũng là cơ sở để chế tạo Oát kế ba pha hai phần tử.c) Phương pháp ba Oát kếPhương pháp ba Oát kế chính là phương pháp đo công suất từng pha một trong trường hợp ba pha không đối xứng (hình 4-26).Công suất ba pha :P3p = P1 + P2 + P3. Đây cũng là cơ sở để chế tạo Oát kế ba pha ba phần tử.

Đo công suất phản kháng trong mạch ba pha

Công suất phản kháng trong mạch điện xoay chiều được tính theo các công thức sau :

Để đo công suất phản kháng của mạch ba pha đối xứng có thể dùng sơ đồ hình 4-27 (trong đó Oát kế một pha có dòng điện IA còn điện áp dây là UBC).Chỉ số của Oát kế sẽ là :

Do đó công suất phản kháng của mạch ba pha sẽ là :

Đo điện năng

Công tơ một pha

- Cấu tạo : công tơ một pha bao gồm hai cuộn dây tạo thành hai nam châm điện 1 và 2 (hình 4-28).Cuộn 1 gọi là cuộn áp được mắc song song với phụ tải. Cuộn này có số vòng dây nhiều, tiết diện dây nhỏ, chịu được điện áp cao.Cuộn 2 gọi là cuộn dòng được mắc nối tiếp với tải. Cuộn này dây to, số vòng ít, chịu được dòng lớn.Đĩa nhôm 3 được gắn lên trục tì vào trụ có thể quay tự do giữa hai cuộn dây 1, 2. Một hộp số cơ khí được gắn lên trục của đĩa nhôm.Nam châm vĩnh cửu 4 có từ trường xuyên qua đĩa nhôm để tạo ra mômen hãm.Nguyên lý làm việc : khi có dòng điện I chạy trong phụ tải, qua cuộn dây dòng tạo ra từ thông Φ, cắt đĩa nhôm hai lần. Điện áp U được đặt vào cuộn áp dòng I0 chạy trong cuộn áp tạo thành hai từ thông :ΦU- là từ thông làm việc xuyên qua đĩa nhôm.ΦL- là từ thông không xuyên qua đĩa nhôm, do đó không tham gia vào việc tạo ra mômen quay.Người ta đã chứng minh rằng mômen quay tỷ lệ với công suất, tức là :

Mq = kUIcosφ = kP.

Mômen quay làm cho đĩa nhôm quay. Đĩa quay trong từ trường của nam châm vĩnh cửu 4, nó bị hãm lại và khi mômen hãm bằng mômen quay thì đĩa sẽ quay đều với tốc độ n0 (vòng/s).Số vòng quay N của công tơ sau một thời gian t tỷ lệ với năng lượng A tiêu thụ của phụ tải trong thời gian ấy. Như vậy, ta có hằng số công tơ CP = N/A. Đó là số vòng của công tơ khi tiêu hao công suất là 1 KW trong 1 giờ.Số chỉ này của năng lượng sẽ được ghi lại bởi một hộp số cơ học trên mặt công tơ.

Công tơ ba pha

Cũng giống như trường hợp đo công suất, đo năng lượng trong mạch ba pha ta cũng có thể sử dụng phương pháp 1 công tơ, 2 công tơ hay 3 công tơ một pha.Sử dụng phương pháp 1 công tơ khi phụ tải hoàn toàn đối xứng, năng lượng tổng bằng 3 lần năng lượng của một pha.Sử dụng phương pháp 2 công tơ khi phụ tải bất kì và mạch chỉ có 3 dây. Năng lượng tổng bằng tổng năng lượng của hai công tơ.Sử dụng phương pháp 3 công tơ khi mạch có 4 dây. Năng lượng tổng bằng tổng năng lượng của ba công tơ.Tuy nhiên trong thực tế người ta hay sử dụng công tơ ba pha. Công tơ ba pha có hai loại là loại hai phần tử và loại ba phần tử.Hình 4-29 là sơ đồ cấu tạo của một công tơ hai phần tử.Phần động gồm hai đĩa nhôm được gắn vào cùng một trục có thể quay được.Mỗi đĩa nhôm đều nằm trong từ trường của cuộn áp và cuộn dòng của pha tương ứng (phần tĩnh). Cuộn áp được mắc song song với phụ tải (có một pha chung), cuộn dòng của các pha được mắc nối tiếp với phụ tải.Nam châm vĩnh cửu được đặt vào một trong hai đĩa nhôm. Như vậy, mômen quay tạo ra sẽ bằng tổng của hai mômen quay do hai phần tử sinh ra và năng lượng đo được chính là năng lượng tổng của mạch ba pha.

Đánh giá:
0 dựa trên 0 đánh giá

Tuyển tập sử dụng module này

Nội dung cùng tác giả
 
Nội dung tương tự