Phương pháp thống kê

Phương pháp này xác định mức lao động dựa vào tài liệu thống kê về năng suất lao động ở thời kỳ trước. Các số liệu thống kê này thường được lấy từ giấy báo cáo về tình hình thực hiện nhiệm vụ sản xuất như sổ chấm công, sổ nghiệm thu sản phẩm… Phương pháp này có ưu điểm là đơn giản, dễ làm, thích hợp với những công việc làm bằng tay có trình độ tổ chức và quản lý thấp. Nhưng nhược điểm của phương pháp là độ chính xác của mức xây dựng ra rất thấp bởi vì chứa nhiều các yếu tố lạc hậu, chưa tính đầy đủ các yếu tố hao phí thời gian lao động, chưa tính tới việc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật và kinh nghiệm sản xuất tiên tiến vào trong sản xuất.

Phương pháp kinh nghiệm

“Là phương pháp xây dựng mức lao động dựa vào kinh nghiệm tích lũy được của cán bộ định mức, đốc công hay nhân viên kỹ thuật”

. Phương pháp này có ưu điểm là định mức nhanh, đơn giản nhưng lại dễ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố chủ quan và thiếu sự phân tích các điều kiện tổ chức- kỹ thuật một cách khoa học. Do đó phương pháp thường được áp dụng để định mức cho những công việc có tính chất truyền thống, những công việc đã được thực hiện ổn định lâu dài trong thực tế như may mặc, xây dựng…

Phương pháp thống kê kinh nghiệm

Đây là phương pháp kết hợp phương pháp thống kê với phương pháp kinh nghiệm và thường được sử dụng trong thực tế. “Là phương pháp định mức cho một bước công việc nào đó vừa dựa vào tài liệu thống kê năng suất lao động của người lao động làm bước công việc đó vừa kết hợp với kinh nghiệm của bản thân cán bộ định mức, đốc công hoặc nhân viên kỹ thuật để điều chỉnh cho phù hợp”

.

Trình tự xây dựng mức theo phương pháp này như sau:

• Thống kê năng suất lao động của những lao động làm bước công việc cần định mức
• Tính năng suất lao động trung bình
• Tính năng suất lao động trung bình tiên tiến
• Kết hợp năng suất lao động trung bình tiên tiến với kinh nghiệm của cán bộ định mức, đốc công hoặc nhân viên kỹ thuật để đưa ra mức .

Phương pháp định mức lao động theo thống kê kinh nghiệm có ưu điểm là định mức tương đối đơn giản, tốn ít công sức, có thể xây dựng được hàng loạt mức lao động trong thời gian ngắn và có thể vận dụng được kinh nghiệm của cán bộ định mức, đốc công hoặc nhân viên kỹ thuật vào trong định mức. Tuy nhiên, phương pháp này cũng có khá nhiều nhược điểm: không phân tích được tỉ mỷ năng lực sản xuất, các điều kiện kỹ thuật cụ thể, không nghiên cứu và sử dụng được tốt những phương pháp sản xuất tiên tiến của người lao động.

Phương pháp phân tích tính toán

“Là phương pháp ĐMLĐ dựa trên cơ sở phân tích kết cấu bước công việc, các nhân tố ảnh hưởng đến hao phí thời gian, các tài liệu kỹ thuật về tiêu chuẩn các loại thời gian để tính mức thời gian cho bước công việc”

.

Trình tự xây dựng mức theo phương pháp này như sau: Thứ nhất, phân tích bước công việc ra các bộ phận hợp thành, loại bỏ các bộ phận thừa, thay thế các bộ phận lạc hậu, hợp lý hóa các bộ phận đó. Thứ hai, phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hao phí thời gian hoàn thành bước công việc từ đó định ra trình độ tay nghề của người lao động cần có, các điều kiện tổ chức- kỹ thuật tối ưu thực chất là lập quy trình công nghệ chi tiết cho từng bước công việc. Thứ ba, dựa vào quy trình công nghệ và tiêu chuẩn các loại thời gian tổng hợp mức thời gian cho cả bước công việc.

Phương pháp phân tích tính toán có ưu điểm nổi bật là xây dựng mức nhanh và chính xác song phải có đầy đủ tài liệu tiêu chuẩn thời gian và cán bộ ĐMLĐ phải nắm vững về chuyên môn nghiệp vụ cũng như thành thạo về kỹ thuật. Chính vì vậy phương pháp này thường áp dụng trong loại hình sản xuất hàng loạt lớn và vừa.

Phương pháp phân tích khảo sát

“Phương pháp phân tích khảo sát là phương pháp ĐMLĐ dựa trên cơ sở phân tích kết cấu bước công việc, các nhân tố ảnh hưởng đến hao phí thời gian, các tài liệu kỹ thuật và tài liệu khảo sát việc sử dụng thời gian của người lao động ngay tại nơi làm việc để tính mức lao động cho bước công việc”

Theo phương pháp này mức được xây dựng theo trình tự như sau: Thứ nhất, phân tích bước công việc ra các bộ phận hợp thành về mặt lao động cũng như mặt công nghệ, loại bỏ những bộ phận thừa, thay thế bộ phận lạc hậu bằng bộ phận tiên tiến. Thứ hai, phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hao phí thời gian thực hiện bước công việc, từ đó quy định điều kiện tổ chức kỹ thuật hợp lý cho bước công việc, xác định trình độ lao động phù hợp. Thứ ba, chọn người lao động có thái độ lao động tốt, nắm vững kỹ thuật lao động cho làm việc thử trong điều kiện tổ chức- kỹ thuật quy định. Khi người lao động quen việc, năng suất lao động ổn định, cán bộ định mức tiến hành chụp ảnh, bấm giờ để khảo sát hao phí thời gian làm việc của người lao động. Căn cứ vào kết quả khảo sát sẽ tính được thời gian tác nghiệp ca và tác nghiệp sản phẩm từ đó tính được mức sản lượng và mức thời gian theo công thức sau:

M_tg= TN_sp x $\frac{T_{\text{ca}}}{{\text{TN}}_{\text{ca}}}$ M_SL= $\frac{{\text{TN}}_{\text{ca}}}{{\text{TN}}_{\text{sp}}}$ = $\frac{T_{\text{ca}}}{M_{\text{tg}}}$

Phương pháp phân tích khảo sát nghiên cứu trực tiếp hoạt động của người lao động tại nơi làm việc nên mức tính ra chính xác và tổng kết được những kinh nghiệm sản xuất tiên tiến của người lao động. Đây là cơ sở để cải tiến tổ chức lao động và xây dựng các tiêu chuẩn định mức kỹ thuật lao động một cách chính xác. Tuy nhiên phương pháp này đòi hỏi nhiều thời gian và cán bộ định mức phải thành thạo về chuyên môn cũng như kỹ thuật. Do đó phương pháp thường được áp dụng trong sản xuất hàng loạt lớn và hàng khối, còn trong sản xuất hàng loạt nhỏ chỉ áp dụng để định mức cho những bước công việc điển hình.

Phương pháp so sánh điển hình

“Phương pháp so sánh điển hình là phương pháp xây dựng mức dựa trên những hao phí của mức điển hình và những nhân tố ảnh hưởng, quy đổi xác định mức”

.

Trình tự xây dựng mức lao động theo phương pháp này như sau:

• Phân chia các bước công việc phải thực hiện ra thành từng nhóm theo đặc trưng nhất định về kết cấu và quy trình công nghệ. Trong mỗi nhóm chọn ra một hoặc một số bước công việc điển hình
• Xác định quy trình công nghệ và điều kiện tổ chức- kỹ thuật hợp lý nhất để thực hiện bước công việc điển hình
• Dùng phương pháp phân tích tính toán hoặc phân tích khảo sát xây dựng mức lao động cho bước công việc điển hình ký hiệu là M_tg1 và M_SL1
• Với quy ước hệ số của bước công việc điển hình K₁=1, xác định các hệ số đổi cho các bước công việc trong nhóm K_i (i= $\overline{\mathrm{2,}n}$) căn cứ vào phân tích điều kiện tổ chức- kỹ thuật, các nhân tố ảnh hưởng đến thời gian hoàn thành của từng bước công việc và so sánh với bước công việc điển hình. Nếu các điều kiện thực hiện và nhân tố ảnh hưởng của bước công việc đó thuận lợi hơn bước công việc điển hình nghĩa là hao phí thời gian cho bước công việc đó ít hơn thì K_i < 1, ngược lại K_i > 1
• Tính mức lao động cho mỗi bước công việc trong nhóm căn cứ vào mức của bước công việc điển hình và các hệ số đổi K_i theo công thức:

M_tgi= M_tg1. K­i

M_SLi = $\frac{{{}_M}_{\text{SL}1}}{K_i}$

• Phương pháp so sánh điển hình giúp xây dựng mức nhanh nhưng độ chính xác không cao như phương pháp phân tích tính toán và phương pháp tính toán khảo sát. Không những thế nó còn đòi hỏi phải tính toán K_i thật chính xác và có cơ sở khoa học. Phương pháp này thường chỉ để xây dựng mức cho các bước công việc trong loại hình sản xuất hàng loạt nhỏ và đơn chiếc.