Têtracacbonyl niken (các tên gọi khác: niken têtracacbonyl, cacbonyl niken, niken cacbonyl), là hợp chất cộng hóa trị của niken, nó là bất thường đối với các hợp chất của kim loại này, ở nhiệt độ phòng nó là một chất lỏng không màu. Công thức của nó là Ni(CO)4. Nó là một chất cực độc và có thể gây nguy hiểm cho tính mạng nếu uống nhầm hay qua đường da, do đó nó còn có tên gọi khác là "chất lỏng chết chóc". Têtra cacbonyl niken cực kỳ dễ bay hơi. Nó bay hơi ngay ở nhiệt độ phòng. Hơi của nó có thể tự kích cháy ở nhiệt độ 60°C (333 K).
Giống như pentacacbonyl sắt, têtracacbonyl niken là hợp chất có 18 điện tử cộng hóa trị.
Niken kim loại ở nhiệt độ phòng có thể phản ứng với mônôxít cacbon (CO) để tạo ra têtracacbonyl niken. Khi bị nung nóng nhẹ thì têtracacbonyl niken bị phân hủy tạo ra mônôxít cacbon và niken kim loại. Hai phản ứng này tạo thành cơ sở cho quy trình Mond để sản xuất niken tinh chất.
Thuộc tính khác
- Số EINECS: 236-669-2
- Dạng phân tử: Tetrahedral
- Tọa độ hình học: Tetrahedral
- Mômen lưỡng cực: 0
- Enthalpy tiêu chuẩn hình thành ΔfH°lỏng: -632 kJ/mol
- Enthalpy tiêu chuẩn cháy ΔcH°lỏng: -1180 kJ/mol
- Entropy mol tiêu chuẩn
- S°lỏng: 320 J.K−1.mol−1
- PEL-TWA (OSHA): 0,001 ppm
- (0,007 mg/m3)
- IDLH (NIOSH): khoảng 2 ppm
- (14 mg/m3)
- Giới hạn nổ: 2-34%
Độc tính
Biểu hiện ngộ độc têtracacbonyl niken được đặc trưng bởi hai giai đoạn của bệnh. Giai đoạn thứ nhất bao gồm đau đầu và tức ngực kéo dài vài giờ, thông thường được nối tiếp bằng sự thuyên giảm ngắn. Giai đoạn hai là viêm phổi do hóa chất, thông thường nó bắt đầu sau khoảng 16 giờ với các triệu chứng như ho, khó thở và cực kỳ mệt mỏi. Các triệu chứng này đạt đến độ nguy hiểm cao nhất sau khoảng 4 ngày, có thể gây tử vong do tổn thương tim mạch-hệ hô hấp hay suy thận cấp tính. Sự hồi phục thường là rất kéo dài, hay bị phức tạp hóa do sự kiệt sức, suy nhược và khó thở khi cố sức. Tổn thương vĩnh cửu hệ hô hấp là bất thường. Hiện vẫn còn tranh cãi về khả năng gây ung thư của têtracacbonyl niken dạng khí.